หากพูดถึงองค์ประกอบในการสร้างงานศิลปะ ความสมดุลถือเป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญที่ขาดไม่ได้ ผู้สร้างงานศิลปะทุกคนจำเป็นต้องมีความรู้และนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด แต่เราในฐานะมือใหม่ยังไม่เข้าใจว่าความสมบูรณ์ในงานศิลปะ คือ อะไร มีกี่แบบ เราจะพาไปทำความเข้าใจให้มากขึ้นพร้อมองค์ประกอบสำคัญอื่น ๆ ในงานศิลปะ
ความสมดุลในงานศิลปะ คือ อะไร
ความสมดุลในงานศิลปะหรือความเท่ากันหรือการถ่วงเพื่อให้เกิดการเท่ากัน แม้ในความเป็นจริงอาจไม่เท่ากันก็ได้ แต่มีความรู้สึกของมนุษย์เมื่อมองดูแล้วจะรู้สึกว่ามีความสมบูรณ์ไม่เอนเอียง บางส่วนหนักเกินไป แน่นเกินไป หรือเบาบางเกินไป หรือรู้สึกถึงความไม่สมบูรณ์
ลักษณะความสมบูรณ์มีอะไรบ้าง
สำหรับลักษณะความสมดุลในงานศิลปะอยู่ด้วยกันทั้งหมด 3 ลักษณะ ได้แก่
1. สมดุลเท่ากัน Symmetrical / Formal Balance
ลักษณะการจัดวางภาพ 2 ด้านซ้ายขวาต้องมีขนาดและระยะห่างเท่ากัน หรือหากจะให้เห็นภาพมากขึ้นลองจินตนาการภาพสะท้อนในกระจกครึ่งเดียวจะทำให้เห็นว่าสัดส่วน ขนาด รูปร่าง และรายละเอียดต่าง ๆ เท่ากับวัตถุต้นฉบับเกือบ 100% โดยภาพการจัดสมดุลลักษณะนี้จะให้ความรู้สึกถึงความสง่างาม น่าเกรงขาม และมั่นคง
2. สมดุลที่ไม่เท่ากัน Asymmetrical Balance / Informal Balance
ลักษณะการจัดวางภาพจะสังเกตได้ว่าภาพ 2 ด้านซ้ายขวามีขนาดไม่เท่ากัน โดยมีด้านหนึ่งขนาดเล็กกว่าหรือใหญ่กว่าอีกด้าน ส่งผลให้เกิดความสมบูรณ์ไม่เท่ากัน แต่เมื่อมองดูแล้วให้ความรู้สึกว่าภาพดังกล่าวมีความสมบูรณ์และเท่ากัน นอกจากนั้น ในการสร้างสรรค์งานศิลปะแบบสมดุลไม่เท่ากันยังนิยมใช้กฎแห่งการชดเชยและกฎอมตะเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย
3. สมดุลแบบวงกลม Radial Balance Symmetry
งานศิลปะที่สร้างขึ้นโดยให้มีความสมดุลรอบรัศมีวงกลมด้วยองค์ประกอบซ้ำ ๆ
องค์ประกอบศิลป์
นอกเหนือจากองค์ประกอบด้านความสมดุลแล้ว การจะกลายเป็นงานศิลปะอย่างสมบูรณ์แบบจำเป็นต้องมีองค์ประกอบทางศิลปะอีก 4 อย่าง ได้แก่
- สัดส่วน มีทั้งสัดส่วนมาตรฐานจากรูปลักษณ์ตามธรรมชาติของคน พืช สัตว์ ผสมผสานกับความสร้างสรรค์ของผู้สร้างผลงาน และสัดส่วนจากความรู้สึกเน้นการสร้างรูปทรงพร้อม ๆ กับการใส่เรื่องราว เนื้อหา และความรู้สึกเข้าไปด้วย
- จังหวะลีลาหรือการเคลื่อนไหวจากการซ้อนทับหรือการซ้ำกันขององค์ประกอบ โดยคำนึงถึงระยะห่างรูปทรง สี และน้ำหนัก
- การเน้นหรือการทำให้องค์ประกอบบางองค์ประกอบโดดเด่น เพื่อใช้เป็นจุดสนใจ
- เอกภาพหรือความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันขององค์ประกอบ แม้ภาพดังกล่าวจะเต็มไปด้วยความยุ่งเหยิงหรือความสับสน
สรุปได้ว่าความสมดุลในงานศิลปะ คือ การสร้างความสมดุลให้แก่ภาพ โดยอาศัยกฎการสร้างความสมดุล 3 รูปแบบ ได้แก่ สมดุลเท่ากัน สมดุลไม่เท่ากัน และสมดุลแบบวงกลม โดยจำเป็นต้องมีการออกแบบให้มีความสอดคล้องกับองค์ประกอบทางศิลปะอื่น ๆ ทั้งการเน้น สัดส่วน จังหวะลีลา และเอกภาพ
